Niespodziewane odkrycie starego dzwonu cerkiewnego

Podczas prac ziemnych związanych z budową drogi gminnej nr 111324L w Hostynnem doszło do niezwykłego odkrycia, które już teraz wzbudza ogromne zainteresowanie lokalnej społeczności oraz służb konserwatorskich. W piątek 22 maja 2026 r. robotnicy natrafili na stary dzwon cerkiewny lub kościelny, ukryty w ziemi tuż przy poboczu drogi, w wykopie pod kabel oświetlenia ulicznego

Odkrycie potwierdzone przez Delegaturę Zamość

Zabezpieczony przez pracowników Urzędu Gminy w Werbkowicach dzwon został zgłoszony do WUOZ Lublin Delegatura Zamość w dniu 25.05.2026 r. Następnego dnia przedstawiciel Delegatury przeprowadził oględziny zarówno znaleziska, jak i miejsca jego odkrycia.

Co istotne, dzwon odnaleziono zaledwie 230 metrów od dawnej cerkwi, co potwierdza jego związek z lokalną historią i dawną zabudową sakralną. Mimo wcześniejszych poszukiwań prowadzonych w tej okolicy, nikt wcześniej nie natrafił na ukryty artefakt.

Charakterystyka odnalezionego dzwonu

Dzwon wykonany jest z mosiądzu, a jego serce – z żelaza. Zachował się w całości, bez pęknięć, co czyni go wyjątkowo cennym zabytkiem.

Najważniejsze parametry:

• Wysokość dzwonu: 41 cm
• Średnica gardła: 43 cm
• Obwód dolnej krawędzi: 135 cm
• Obwód głowy/hełmu: 67 cm
• Korona (kabłąki): 20 cm szerokości, 15 cm wysokości

Dzwon posiada zdobienia roślinne na hełmie oraz na dolnym wieńcu. Niestety część ornamentów pokryta jest rdzą, co utrudnia ich odczytanie. Możliwe, że pod nalotem kryje się data odlania dzwonu lub znak ludwisarza.

Wnętrze dzwonu nie zawiera widocznych inskrypcji, choć niewykluczone, że drobne znaki mogą być ukryte pod zabrudzeniami. Co ważne – dzwon nadal jest sprawny akustycznie, choć jego dźwięk jest obecnie stłumiony przez ułożenie na ziemi.

Hostynne – miejscowość o bogatej historii

Historia Hostynnego sięga XIV wieku. Najstarsza wzmianka pochodzi z 1394 r., kiedy wieś weszła w skład parafii łacińskiej w Grabowcu. Już w 1472 r. istniała tu cerkiew, prawdopodobnie drewniana, zniszczona podczas najazdów tatarskich.

Kolejne ważne daty:

• 1732 r. – budowa drewnianej cerkwi unickiej pw. św. Jerzego
• 1875 r. – zmiana obrządku na prawosławny
• 1889–1890 r. – budowa murowanej cerkwi, prawdopodobnie wtedy ufundowano dzwony
• 1946 r. – wysiedlenie ludności ukraińskiej
• 1949 r. – rekoncyliacja cerkwi na kościół rzymskokatolicki
• 1964 r. – przebudowa świątyni i usunięcie elementów cerkiewnych

Dzwony mogły zostać ukryte w kilku okresach historycznych:

• I wojna światowa (1915 r.) – konfiskaty metali przez armię austriacką
• Lata 1923–1938 – likwidacja cerkwi
• II wojna światowa – działania wojenne i obawy przed grabieżą

Lokalne przekazy potwierdzają, że dzwony były ukrywane, jednak brak szczegółów – pierwotna ludność, która mogła znać ich lokalizację, została wysiedlona po wojnie.

Co dalej ze znaleziskiem?

Społeczność Hostynnego wyraża silne pragnienie, aby dzwon pozostał jak najbliżej miejsca odkrycia i był dostępny publicznie.

Urząd Gminy Werbkowice planuje:

• Konserwację dzwonu
• Ekspozycję na specjalnej zadaszonej konstrukcji
• Umieszczenie go na terenie Gminnego Centrum Zarządzania Kryzysowego w Werbkowicach, którego budowa rozpocznie się wkrótce

To rozwiązanie pozwoli zachować zabytek w przestrzeni publicznej i podkreśli jego znaczenie dla lokalnej historii.

/ Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków